Als een buitenlands boek in China verschijnt, is de kans groot dat delen van de oorspronkelijke tekst verdwijnen of veranderen. Met een NWO XS-beurs onderzoekt universitair docent Svetlana Kharchenkova (Universiteit Leiden) hoe buitenlandse auteurs omgaan met die censuur wanneer hun werk voor de Chinese markt wordt vertaald.
Wat verandert er in vertalingen voor China?
Vertalingen die in China worden uitgegeven, kunnen worden aangepast aan regels en gevoeligheden rond politiek, geschiedenis, religie, seksualiteit of maatschappelijke thema’s. Dat kan gaan om het schrappen van passages, het herschrijven van zinnen of het verzachten van formuleringen. Voor lezers blijft vaak onzichtbaar wat er is veranderd — en waarom.
Kharchenkova richt zich op de keuzes en afwegingen van auteurs: accepteren zij aanpassingen om een groot publiek te bereiken, proberen zij te onderhandelen met uitgevers, of zien zij af van publicatie? En welke rol spelen agenten, buitenlandse uitgeverijen en vertalers in die besluitvorming?
Onderzoek naar strategieën, grenzen en onderhandelingen
Met de XS-beurs kan Kharchenkova in korte tijd een gerichte verkenning uitvoeren. Ze brengt in kaart welke strategieën auteurs gebruiken wanneer zij geconfronteerd worden met eisen tot wijziging van hun tekst. Daarbij kijkt ze ook naar de gevolgen: wat betekent het voor de boodschap van een boek, voor de reputatie van een auteur en voor de manier waarop internationale literatuur in China circuleert?
Het onderzoek raakt aan een bredere vraag: hoe beweegt culturele productie zich in een internationale markt waarin toegang tot lezers soms samenhangt met inhoudelijke concessies?
Waarom dit onderzoek relevant is
De Chinese boekenmarkt is een van de grootste ter wereld. Voor schrijvers en uitgevers kan publicatie daar grote impact hebben, maar de voorwaarden zijn niet altijd transparant. Door zichtbaar te maken hoe censuur in vertalingen werkt én hoe auteurs daarop reageren, wil Kharchenkova bijdragen aan een beter begrip van de internationale keten van boekproductie: van manuscript tot vertaling en distributie.
De resultaten bieden aanknopingspunten voor het publieke debat over vrijheid van meningsuiting, culturele uitwisseling en de verantwoordelijkheid van partijen die betrokken zijn bij internationale publicaties.