Windmolenparken op zee zijn belangrijk voor de energietransitie, maar ze maken ook geluid onder water. Promovendus Fien Demuynck onderzocht wat dat betekent voor vissen en bruinvissen in de Noordzee. ‘We willen dat dieren zo weinig mogelijk gestrest raken, in de war of zelfs doof worden.’
Geluid draagt ver onder water
Geluid verplaatst zich onder water sneller en verder dan in de lucht. Dat maakt veel zeedieren afhankelijk van hun gehoor. Ze gebruiken geluid om te navigeren, voedsel te vinden en met soortgenoten te communiceren. Extra onderwatergeluid door menselijke activiteiten – zoals scheepvaart en de bouw en exploitatie van windmolenparken – kan dat verstoren.
Demuynck deed haar veldwerk in windmolenparken voor de Nederlands-Belgische kust. Met sensoren mat ze het onderwatergeluid en volgde ze hoe vissen daarop reageerden. ‘We wilden weten of hun gedrag verandert en of ze het gebied vermijden zodra het geluidsniveau stijgt.’
Effect op vissen én bruinvissen
De mariene bioloog richtte zich op pelagische vissen, zoals haring, sprot en makreel. Deze soorten leven in de middelste waterlagen en vormen een belangrijke voedselbron voor bruinvissen, kleine walvisachtigen die veel in de Noordzee voorkomen.
Door zowel de prooidieren als de bruinvissen te onderzoeken, kreeg Demuynck inzicht in het hele ecosysteem. Als vissen van gedrag veranderen of vertrekken door geluid, heeft dat mogelijk ook gevolgen voor roofdieren. Andersom kunnen veranderingen in de aanwezigheid van bruinvissen iets zeggen over de beschikbaarheid van prooi.
Negatieve effecten beperken
Het onderzoek laat zien dat het belangrijk is om bij de aanleg en het beheer van windmolenparken rekening te houden met onderwatergeluid. Vooral tijdens de bouw, wanneer palen in de zeebodem worden geheid, kunnen geluidsniveaus sterk toenemen.
Volgens Demuynck zijn er mogelijkheden om negatieve effecten te beperken, bijvoorbeeld door stillere technieken te gebruiken of werkzaamheden af te stemmen op seizoenen waarin minder kwetsbare soorten aanwezig zijn.
Met haar onderzoek draagt ze bij aan een belangrijke vraag: hoe combineren we duurzame energie op zee met de bescherming van het onderwaterleven? ‘De energietransitie is nodig’, zegt ze. ‘Maar we moeten ervoor zorgen dat dieren daar niet onnodig de prijs voor betalen.’