Strafrecht vergroot sociale ongelijkheid
Mensen met een kwetsbare sociaaleconomische positie worden vaak harder geraakt door het strafrecht. Dat zegt hoogleraar strafrecht Marloes van Noorloos. Volgens haar werkt het systeem op meerdere punten ongelijkheid in de hand. ‘Dat moet anders.’
Wie weinig geld, een laag inkomen of schulden heeft, loopt meer risico om met het strafrecht in aanraking te komen én ondervindt daar zwaardere gevolgen van. Denk aan boetes die zich opstapelen, voorarrest met verlies van werk tot gevolg, of een strafblad dat kansen op werk en huisvesting verder verkleint. ‘Mensen aan de onderkant van de samenleving worden op allerlei manieren harder geraakt door het strafrecht,’ zegt Van Noorloos. ‘Het systeem houdt te weinig rekening met hun positie.’
Boetes, schulden en strafblad
Een voorbeeld zijn geldboetes. Voor iemand met een hoog inkomen is een boete vervelend maar te overzien. Voor iemand met schulden kan dezelfde boete leiden tot nieuwe betalingsproblemen, verhogingen en uiteindelijk vervangende hechtenis. Zo kan een relatief licht vergrijp grote gevolgen krijgen.
Ook een strafblad werkt ongelijk uit. Werkgevers vragen er vaak naar, net als verhuurders of opleidingsinstanties. Wie al weinig kansen had op de arbeidsmarkt, ziet die kansen verder slinken. ‘Het strafrecht moet niet onbedoeld bijdragen aan een vicieuze cirkel van armoede en uitsluiting,’ aldus Van Noorloos.
Meer oog voor context
Volgens de hoogleraar is er meer aandacht nodig voor de sociale context van verdachten. Rechters, officieren van justitie en beleidsmakers zouden beter moeten kijken naar iemands financiële situatie, opleidingsniveau en leefomstandigheden. Alternatieven voor boetes of korte detentie kunnen effectiever én rechtvaardiger zijn.
Het doel van het strafrecht is niet alleen straffen, maar ook bijdragen aan een veilige en rechtvaardige samenleving. ‘Als bepaalde groepen structureel zwaarder worden geraakt, moeten we ons afvragen of het systeem wel eerlijk uitpakt,’ zegt Van Noorloos.
Met haar onderzoek wil zij laten zien waar het strafrecht ongelijkheid vergroot en hoe dat anders kan. Lees meer over het onderzoek van Marloes van Noorloos en haar visie op een rechtvaardiger strafrechtsysteem.