Hoe herken je leven op een planeet op lichtjaren afstand?
Zuurstof, waterdamp of methaan in een atmosfeer ver van ons zonnestelsel kunnen aanwijzingen zijn voor leven. Maar hoe meet je zulke zwakke signalen op tientallen tot honderden lichtjaren afstand? Tijdens haar promotieonderzoek ontwikkelde sterrenkundige Willeke Mulder een instrument dat precies dát mogelijk moet maken. Een cruciale test vond plaats hoog in de stratosfeer — onder een luchtballon.
Speuren naar biosignaturen
Astronomen zoeken naar zogenoemde biosignaturen: chemische stoffen in de atmosfeer van een exoplaneet die kunnen wijzen op biologische activiteit. Wanneer een planeet voor haar ster langs beweegt, filtert het sterlicht door de atmosfeer. Moleculen in die atmosfeer laten daarbij een karakteristieke ‘vingerafdruk’ achter in het lichtspectrum.
Die vingerafdruk is extreem zwak. “Je meet een minuscuul verschil in licht,” zegt Mulder. “Daarvoor heb je instrumenten nodig die niet alleen gevoelig zijn, maar ook uitzonderlijk stabiel.”
Mulder werkte aan de ontwikkeling en kalibratie van een spectroscopisch instrument dat zulke subtiele variaties kan detecteren. Het ontwerp richt zich op specifieke golflengten waar veelbelovende biosignaturen zichtbaar zijn.
Experiment op grote hoogte
Om het instrument onder realistische omstandigheden te testen, werd het bevestigd aan een stratosferische luchtballon. Op een hoogte van tientallen kilometers bevindt het zich boven het grootste deel van de aardatmosfeer, die metingen vanaf de grond verstoort.
De ballonvlucht bood een unieke kans om het systeem te beproeven in omstandigheden die lijken op die in de ruimte: lage luchtdruk, grote temperatuurverschillen en beperkte mogelijkheden om in te grijpen. Tijdens de vlucht werden testmetingen uitgevoerd om de gevoeligheid en stabiliteit van het instrument te evalueren.
De resultaten laten zien dat de gekozen meetmethode veelbelovend is voor toekomstige ruimtemissies.
Stap richting het vinden van leven
Het onderzoek draagt bij aan een internationale inspanning om aardachtige exoplaneten te karakteriseren. Nieuwe generaties telescopen — op aarde en in de ruimte — zullen de komende decennia steeds nauwkeuriger kunnen meten. Betrouwbare instrumenten zijn daarvoor essentieel.
Mulders werk laat zien hoe technologische innovatie en fundamentele vragen samenkomen. Door preciezer te meten wat zich in verre atmosferen afspeelt, komt een van de grootste vragen uit de wetenschap dichterbij: zijn we alleen in het heelal?
Voorgestelde trefwoorden (max. 5)
1. Exoplaneten (bestaand)
2. Sterrenkunde (bestaand)
3. Ruimteonderzoek (bestaand)
4. Biosignaturen (mogelijk nieuw)
5. Instrumentontwikkeling (mogelijk bestaand binnen onderzoekscontext)
Strategische score
Onderzoekszichtbaarheid – 85/100
Het promotieonderzoek en de technologische innovatie staan centraal en zijn helder uitgelegd.
Externe gerichtheid – 80/100
De tekst vertrekt vanuit een prikkelende publieksvraag en legt complexe materie toegankelijk uit.
Toegankelijkheid taal – 85/100
Begrippen worden uitgelegd; jargon is beperkt en functioneel ingezet.
Strategisch thema – 90/100
Sterke bijdrage aan onderzoeksprofilering én maatschappelijke impact (grote existentiële vraag).
✅ Hoge score op onderzoekszichtbaarheid én strategisch thema — kandidaat voor de redactionele radar.