Luister naar leerlingen: ‘Gedrag zegt niet alles over motivatie’
Waarom doet een leerling wat hij doet? In de klas kijken we vaak naar zichtbaar gedrag en plakken daar al snel het label ‘gemotiveerd’ of ‘niet gemotiveerd’ op. Volgens onderwijskundige Anja Schoots moeten we beter luisteren naar wat leerlingen zelf nodig hebben. In haar proefschrift In de klas met kompas laat zij zien hoe ‘student agency’ richting kan geven aan beter onderwijs.
Student agency is de wil én het vermogen van leerlingen om invloed uit te oefenen op hun eigen leerproces en leeromgeving. Het gaat niet alleen om zelfstandig werken, maar om bewust keuzes maken, doelen stellen en verantwoordelijkheid nemen. Daarmee vormt student agency de opmaat naar ‘human agency’: het vermogen van mensen om richting te geven aan hun handelen en hun toekomst.
Van abstract begrip naar concrete aanpak
In het onderwijs wordt student agency vaak genoemd als belangrijk doel, maar het begrip blijft meestal abstract. Het is niet eenduidig meetbaar en er bestaat geen samenhangend curriculum dat de ontwikkeling ervan systematisch stimuleert.
Schoots bracht daar verandering in door agency concreet te koppelen aan de leeraanpak van leerlingen. Ze onderzocht hoe leerlingen hun schoolwerk aanpakken en hoe dat samenhangt met leerprestaties, welzijn en ervaren spanning. Daarbij ging ze terug naar de oorsprong van het woord ‘agent’: iemand die effectief iets teweegbrengt.
Door agency te vertalen naar observeerbaar gedrag en zelfreflectie, kon zij verschillende profielen onderscheiden. Die laten zien hoe vertrouwen in eigen kunnen, moreel kompas en bewustzijn van eigen welzijn samenhangen met prestaties en stress.
Beter inspelen op behoeften
De uitkomsten bieden scholen handvatten om gerichter te ondersteunen. Door leerlingen te laten reflecteren op hun eigen leerproces, krijgen docenten en mentoren beter zicht op wat er achter gedrag schuilgaat. Is een leerling ongemotiveerd, of ontbreekt het aan zelfvertrouwen? Is er sprake van spanning of onduidelijkheid over doelen?
Daarnaast worden de resultaten gebruikt bij het herontwerp van curricula in het voortgezet onderwijs. Door de ontwikkeling van agency expliciet in te bouwen in opdrachten en begeleiding, kunnen scholen leerlingen beter voorbereiden op hun rol in de maatschappij.
De centrale boodschap van Schoots: wie echt wil begrijpen wat leerlingen beweegt, moet niet alleen kijken, maar vooral luisteren.